Ngân hàng tình yêu

Nhà tâm lý học Trịnh Trung Hòa

Không ít người tưởng rằng việc ta yêu ai hay ghét ai là do ý muốn của mình, hay nói khác đi do lý trí chúng ta quyết định. Nhưng thực ra trong chuyện này, lý trí không giải quyết được gì, vì tình cảm có quy luật riêng của nó. Tuy nhiên khi nói đến những điều này chúng ta thường cảm thấy rất mơ hồ, đôi khi rối như mớ bòng bong. Nhưng từ khi lý thuyết ngân hàng tình yêu (love bank) của Williams Harley, nhà tâm lý học hiện đại người Mỹ xuất hiện vào năm đầu của thế kỷ này, nguyên nhân yêu, ghét mới được lý giải rõ ràng, nhiều chuyên gia tâm lý đã áp dụng nó vào việc cứu vãn hôn nhân. Năm 2003 họ đã thử nghiệm với 863.700 cặp vợ chồng và đạt tỉ lệ thành công 67% mà trước đó chỉ đạt dưới 30 %.


Tại sao ta yêu người này, ghét người kia?

Tại sao bạn có hai đứa con lại yêu đứa này, ghét đứa kia, trong khi lý trí mách bảo rằng cả hai đứa đều là con bạn và phải yêu chúng như nhau? Bạn cố gắng điều chỉnh tình cảm của mình để yêu thương cả hai đứa nhưng vẫn không được. Bạn có thể ngồi thủ thỉ hàng giờ với đứa con này, còn đứa kia chỉ ba câu đã muốn nổi nóng. Tại sao lại có hiện tượng đó? Có người giải thích là tại mẹ tuổi hổ, con tuổi dê chẳng hạn nên "ăn thịt" nhau. Có người lại bảo bố “mệnh thuỷ" con "mệnh hoả" xung khắc về tử vi tướng số. Williams Harley không tin vào điều đó, ông phát hiện trong mỗi chúng ta có một ngân hàng tình yêu và những người ta giao tiếp hằng ngày, có liên kết tình cảm với ta đều có một tài khoản của họ trong ngân hàng đó. Mỗi khi gặp nhau, nếu người ấy làm cho ta hạnh phúc, họ thêm vào số dư của họ một đơn vị tình yêu (love unit), làm cho tài khoản của họ tăng lên, đến một ngưỡng nào đó, ta sẽ thích họ và nếu đó là một đối tượng khác giới có thể ta sẽ yêu họ, muốn được gần họ, không muốn rời ra vì ở bên họ ta thấy mình hạnh phúc và ta cũng muốn làm cho họ hạnh phúc. Trái lại nếu mỗi lần gặp ai đó, người ấy lại gây cho mình khó chịu, là họ đã rút đi một đơn vị tình yêu, làm cho tài khoản của họ nghèo đi, đến một ngưỡng nào đó la sẽ ghét họ. Hoá ra con người đâu có quyết định được việc mình yêu ai hay ghét ai. Nói khác đi, lý trí không điều khiển được tình cảm mà phụ thuộc hoàn toàn vào sự điều chỉnh của cái mà Harley gọi là ngân hàng tình yêu.

Khi người đàn ông và đàn bà yêu nhau, những cảm xúc của họ thôi thúc họ làm cho nhau hạnh phúc, vì số dư tài khoản trong ngân hàng tình yêu của họ lúc này đạt tới ngưỡng cửa tình yêu lãng mạn.Bạn đã thực sự yêu ai thì dường như người ấy chẳng phải cố gắng gì cũng làm cho bạn hạnh phúc. Và nếu người đó yêu bạn thì bạn chỉ cần làm theo ý thích của mình, hoàn toàn có tính bản năng cũng có thể làm cho người đó sung sướng. Chính do đặc điểm này, nên sau một thời gian yêu say đắm, nhừng kẻ tình nhân trở nên lười nhác, họ tưởng rằng một khi đã có tình yêu thì cứ thế mà hưởng cho đến hết đời. Họ không biết rằng ở đời bất cứ cái gì đã có lúc lên thì cũng có lúc xuống và ngân hàng tình yêu cũng bị điều chỉnh như vậy, không có ngoại lệ. Qua khảo sát nhiều cặp vợ chồng, cảm giác của tình yêu lãng mạn dễ lụi tàn hơn là chúng ta tưởng. Nếu số dư của ngân hàng tình yêu tụt xuống dưới ngưỡng yêu lãng mạn thì vợ chồng chẳng những mất đi những cảm xúc mạnh mẽ với nhau, mà họ cũng đánh mất luôn khả năng làm cho nhau hạnh phúc. Thay vào đôi mắt đắm đuối ngày nào, giờ đây là cặp mắt hững hờ. Giọng nói gắt gỏng, khô khan, không còn âu yếm nữa. Cuộc sống chung trở nên tẻ nhạt và họ bắt đầu nghĩ đến ly dị, hoặc ít nhất sống cuộc sống không hạnh phúc. Lý thuyết ngân hàng tình yêu cho thấy rất rõ vì sao tình cảm vợ chồng suy giảm. Nếu bạn muốn những cảm xúc của bạn luôn hỗ trợ cho cuộc hôn nhân, bạn phải giữ số dư trong tài khoản lúc nào cũng đạt đến ngưỡng cần thiết và phải làm sao giữ được ở độ cao đó , đừng để số dư tụt xuống dưới ngưỡng đó.


Khi vợ chồng khủng hoảng

Khi một cặp vợ chồng khủng hoảng về tình cảm đưa nhau tới văn phòng tư vấn hôn nhân của Williams Harley ở Mỹ, ông thường tách họ ra hai phòng khác nhau và yêu cầu mỗi người trả lời trên giấy câu hỏi sau đây: "Người bạn đời của bạn có thể làm cho bạn điều gì thì bạn hạnh phúc? Câu hỏi đó xoáy vào vấn đề cốt lõi của mọi cuộc hôn nhân, nếu ta muốn cứu vãn nó. Sau đó, ông chuyển tờ giấy của người này cho người kia xem và họ thường không ngờ rằng người bạn đời của mình lại chỉ thích những điều đơn giản như vậy Nói chung, sự quan tâm chăm sóc trong hôn nhân thường có tác dụng làm ho nhau hạnh phúc nhưng rồi nó cứ mai một đi với thời gian và cùng với sự mất mát đó, chúng ta cũng đánh mất luôn niềm vui được chăm sóc nhau. Nhưng điều quan trọng hơn là khi sợi dây liên hệ tình cảm đã đứt, ta không biết người kia muốn được mình chăm sóc như thế nào? Trước đây để cứu vãn hôn nhân, người ta thường khuyên vợ chồng phải cố gắng chăm sóc nhau thật nhiều như để bù lại sự thờ ơ mà mình đã gây ra nhưng không mấy ai biết rằng chăm sóc nhau cũng phải đúng cách. Chăm sóc sao cho số dư tiền gửi ở Ngân hàng tình yêu tăng lên, chứ không phải là gây khó chịu, làm cho nó rút đi. Muốn làm được điều đó trước nhất ta phải biết lúc này người bạn đời muốn gì?


Thế nào là cảm xúc cần?

Đó là khi ta khao khát cái gì, nếu được thoả mãn thì ta hạnh phúc. Trái lại, dù người kia cố gắng chăm sóc ta nhưng không đúng cái mà ta muốn sẽ làm ta khó chịu. Trong hôn nhân có vô vàn cảm xúc cần. Một bó hoa mừng sinh nhật, một bát xôi ăn sáng, một chiếc vé xem phim hoặc tay trong tay đi dạo. Nói chung mỗi người một sở thích chẳng ai giống ai. Nếu bạn cảm thấy thích được ai làm như thế cho mình thì đó là nhu cầu cảm xúc của bạn. Có những người, cứ mỗi lần gặp họ, ta thấy vui. Bởi vì họ đáp ứng đúng nhu cầu cảm xúc của ta. Không gặp được họ thì ta nhớ. Nhiều nỗi nhớ ấy tích lại sẽ thành khao khát và vượt qua cái ngưỡng ấy là tình yêu. Cũng có người mỗi lần gặp, ta lại thêm bực mình vì họ cứ làm những cái mà ta không muốn. Nhiều nỗi bực mình ấy tích lại ta sẽ ghét họ, nhiều lần ghét quá sẽ thành căm thù.

Việc đầu tiên để khôi phục lại tình cảm vợ chồng là làm sao xác định được cái gì là nhu cầu cảm xúc quan trọng nhất của người kia, điều mà sẽ làm cho họ hài lòng và hạnh phúc. Phải luyện tập làm sao trở thành kỹ năng trong việc phát hiện những cảm xúc cần của người bạn đời, khi đó mới có thể làm tăng số dư tài khoản trong ngân hàng tình yêu. Nhưng việc này không đơn giản, Harley thú nhận lúc đầu tiếp xúc với khách hàng, ông phải hỏi hàng trăm người đàn ông và đàn bà câu hỏi: "Chồng hay vợ bạn có thể làm cho bạn điều gì thì bạn hạnh phúc nhất?". Họ viết ra những cái mà họ muốn và ông phân loại những nhu cầu cảm xúc của họ thành nhiều phạm trù. Cuối cùng, ông liệt kê được 10 nhu cầu cảm xúc sau đây:

1. Cảm phục.

2. Âu yếm.

3. Trò chuyện

4. Giúp đỡ nội trợ

5. Quan tâm đến gia đình

6. Đóng góp tiền bạc

7. Thành thật và cởi mở

8. Ngoại hình hấp dẫn

9. Tiêu khiển vui chơi

10. Quan hệ tình dục

Theo Harley, khó có nhu cầu cảm xúc nào nằm ngoài danh mục 10 thứ này. Nhưng thường thì mỗi người không giống nhau khi yêu cầu họ liệt kê ra những nhu cầu cảm xúc của họ. Trong danh mục 10 nhu cầu nói trên thì 5 là đàn ông thấy cần thiết với họ, còn 5 điều kia là của phụ nữ, cả hai đều rất cá nhân.


Làm sao để vợ chồng hiểu nhau?

Không có gì ngạc nhiên khi những đôi vợ chồng khủng hoảng lại khác nhau đến thế khi nói ra những điều họ muốn. Đơn giản vì họ thiếu đồng cảm! Thực ra những đôi vợ chồng đã chấp nhận cần phải có sự giúp đỡ của các nhà tư vấn hôn nhân là họ đều muốn cứu vãn cuộc hôn nhân sẵn sàng làm cho nhau cái mà người kia muốn nếu khả năng họ cho phép, tiếc rằng họ không nhận ra. Cái mà người này đánh giá là quan trọng nhất thì người kia lại cho là tầm thường nhất. Muốn giúp họ, phải làm sao để người này biết người kia cần gì? Tuy nhiên chúng ta chỉ có thể biết những nhu cầu cảm xúc quan trọng nhất của những người đàn ông, đàn bà bình thường mà đừng hy vọng biết được cảm xúc cần có của những người đặc biệt. Ngay cả với những cuộc hôn nhân bình thường cũng có cái mà người đàn ông, đàn bà nào cũng cần thì chưa chắc đã là cái mà đôi vợ chồng này cần. Có thể nói nhu cầu cảm xúc của mỗi người phản ánh con người họ, những lối sống và quan niệm của họ về cuộc sống, về hạnh phúc, tình yêu. Nếu đôi nào trùng hợp nhau những nhu cầu cảm xúc thì họ hạnh phúc. Harley hay đặt câu hỏi với những khách hàng trong đầu chỉ nghĩ đến ly hôn: "Nếu ly hôn, sau này anh có kết hôn với ai nữa không?". Có người nói: "Nếu gặp người tôi yêu”. Lại hỏi: "Vậy trước khi cưới người vợ hiện nay, anh có yêu không?". Hầu hết khách hàng trả lời là có. Vậy tình yêu ấy đâu rồi? Phải chăng nó đã rơi vãi trong hành trình gian nan của hôn nhân. Nếu anh lấy người khác, liệu có đi vào vết xe đổ ấy không, khi chỉ thay đổi đối tượng kết hôn này bằng một đối tượng khác mà phương pháp vẫn không thay đổi. Chi bằng ta hãy thử khôi phục lại tình yêu trong cuộc hôn nhân này, tránh được bao nhiêu đổ vỡ mà kẻ thiệt thòi nhất là những đứa con. Phương pháp của Harley không nhằm vào hoà giải hay giải quyết xung đột. Ông chủ trương khôi phục tình yêu. Một khi tình yêu được khôi phục thì xung đột cũng được giải quyết một cách dễ dàng. Vậy là một mũi tên trúng hai đích. Chính vì thế ngày càng nhiều người áp dụng phương pháp cứu vãn hôn nhân của Harley và thu được những kết quả khả quan trong một lĩnh vực mà từ trước đến nay nhiều người rất bi quan.

(Theo Kiến thức ngày nay)

Xây dựng hạnh phúc gia đình qua những bữa cơm hàng ngày

Lê Thi - GS, Trung tâm nghiên cứu Gia đình và Phụ nữ

Nói đến hạnh phúc gia đình chúng ta thường mô tả bằng những từ thật đẹp đẽ và được thể hiện qua những giá trị đạo đức rất đáng trân trọng như tình yêu, lòng chung thuỷ, tình nghĩa vợ chồng, lòng yêu thương, hy sinh cho con cái, sự quý trọng, hiếu đễ của con cháu với cha mẹ, ông bà... Điều đó là đúng, nhưng đồng thời hạnh phúc gia đình cũng được thể hiện qua những việc làm nho nhỏ trong cách ứng xử, đối xử giữa các thành viên, qua những nét sinh hoạt cụ thể, diễn ra hàng ngày trong đời thường, như ăn uống, nghỉ ngơi, chuyện trò, vui chơi của gia đình. Vì vậy, chúng ta không thể xem nhẹ ý nghĩa của bữa cơm hàng ngày đối với việc xây dựng hạnh phúc gia đình.

Ông cha ta thường nói bữa cơm gia đình đơn sơ, đạm bạc nhưng cơm dẻo canh ngọt, mùa hè có bát canh rau cải ngọt ăn với vài miếng đậu phụ sao mà ngon thế? Mùa đông thì cơm nóng canh sốt, tuy chẳng phải là cao hương mỹ vị nhưng thật phù hợp với yêu cầu của các thành viên. Vì Sao vậy? Bởi vì bữa cơm tuy không có nhiều món ăn cầu kỳ đắt tiền, nhưng thường người nấu ăn, trước hết là người vợ, người mẹ luôn quan tâm đến sở thích của chồng con: con nhỏ thích ăn trứng rán, chồng thích vài miếng thịt luộc ăn với đĩa dưa chua, bát canh riêu cá nấu dấm chua. Mùa hè, cả nhà thích ăn đậu phụ với rau muống luộc, có bát canh đánh dấm chua, chấm với nước mắm chanh, ớt, tỏi... Thỉnh thoảng cả nhà mới có bữa ăn "cải thiện", giò chả cho trẻ con, hay nem rán, thịt quay cho người lớn... Như vậy bữa ăn gia đình trước hết là phù hợp với khẩu vị từng người, từng gia đình, tuy có chiếu cố đến số đông, nhưng không quên có thành viên không thích ăn món này, món kia, để chú ý cho họ có cái gì ăn phù hợp.

Ăn bữa cơm, mỗi người được thoả mãn nhu cầu vật chất của mình thấy vui vẻ, phấn chân, ăn ngon, ăn no, và rất thoải mái trong khi ăn, thích ăn gì thì gắp, tự do lựa chọn, không phải khách sáo. Đồng thời, qua bữa cơm lại giáo dục cho mỗi thành viên, đặc biệt là trẻ em, biết nhường nhịn, có miếng gì ngon cần chú ý để phần cho người khác, không dành lấy ăn hết. Đó là cách giáo dục cụ thể, thiết thực, đời thường, về ý thức san sẻ vui thú hay khổ đau giữa anh em trong gia đình rồi sau toả rộng ra ngoài xã hội, cộng đồng.

Bữa cơm là dịp cả gia đình đoàn tụ sau một ngày sống xa nhau, người lớn làm việc, trẻ em đi học. Hiện nay, có nhiều gia đình, buổi trưa cha mẹ ăn ở cơ quan, con lại ăn ở lớp học bán trú. Cả ngày chỉ đến buổi tối cả gia đình mới lại gặp nhau ở bữa ăn, chuyện trò hàn huyên, thông tin cho nhau về những sự kiện diễn ra trong ngày: con cái đi học điểm bài ra sao, bố mẹ ở cơ quan xí nghiệp có chuyện gì đáng lưu ý... Tất nhiên, lúc ăn nên nói để tránh quá ồn ào, nói bắn hạt cơm sang người bên cạnh... Nhưng rõ ràng bắt đầu bữa cơm là chuyện trò rộn rã và sau bữa cơm lại những câu chuyện dài hơn. Rồi sau đó con cái đi học bài, đi ngủ sớm, bố mẹ dọn dẹp nhà cửa, tắm giặt, xem ti vi mỗi người một việc. Do vậy, nếu không có những phút tụ tập cả gia đình xung quanh mâm cơm thì họ chẳng còn lúc nào gặp đủ mặt nhau để hàn huyên. Cũng vì vậy đến bữa ăn, khi thiếu một thành viên nào, mọi người đều nhắc nhở, hỏi thăm lý do vì sao chưa về ăn cơm...

Bữa cơm ăn tại gia đình khác ăn ở khách sạn, hàng quán, nơi đó sang trọng hơn, đẹp đẽ hơn, nhưng tại gia đình trong khung cảnh sống quen thuộc, gần gũi, với cách nấu ăn, món ăn quen thuộc lại tạo nên sự ấm cúng đặc biệt.

Hạnh phúc gia đình được xây dựng đơn gián như vậy đó! Nhưng để có được hạnh phúc đơn giản ấy, thì người chủ gia đình, đặc biệt người phụ nữ, cần chăm lo cho bữa ăn có ý nghĩa thật sự. Những món ăn không phải cầu kỳ, nhưng cách chọn, cách nấu cần phù hợp với sở thích các thành viên, vừa với túi tiền gia đình, vừa sạch sẽ, ngon lành (nghệ thuật nấu ăn rất có ý nghĩa ở đây, kể cả có chút tài khéo léo bày biện trông đẹp mắt, ngon miệng, không quá xô bồ, thô kệch), biết đổi món ăn cho phù hợp với thời tiết nóng, lạnh. Không chỉ chú ý đến sở thích của các thành viên mà quan tâm lưu ý đến sức khoẻ từng người, gặp lúc ốm đau, mệt mỏi, đau bụng, tiêu hoá không tốt... để mỗi thành viên ngồi vào mâm cơm thấy có thể ăn một chút gì đó dù ốm đau (cháo, mì cho người ốm...) khiến họ rất cảm kích trước sự chăm nom, săn sóc của gia đình, đặc biệt của người vợ, người mẹ.

Tổ chức tốt bữa ăn thường ngày trong gia đình không chỉ là cung cấp năng lượng vật chất cần thiết cho sự sinh tồn của các thành viên, bồi dưỡng sức khoẻ cho họ mà còn chứa đựng những giá trị tinh thần tâm lý, tình cảm sâu sắc. Đó là sự quan tâm đến tâm trạng vui buồn của mỗi cá nhân, là vun đắp những mối quan hệ tình cảm ấm áp giữa các thành viên. Đó cũng chính là hạnh phúc gia đình đơn sơ, mộc mạc những lại đáng quý biết bao!

Theo Tạp chí Tâm lý học

Ly hôn vì thiếu kỹ năng hàn gắn?

Có lần tôi hỏi một anh bạn trẻ lâu ngày không gặp tình hình vợ con thế nào? Anh ta cười thản nhiên: “Chúng em ly hôn từ hai tháng nay rồi!”. Tôi thật sự ngạc nhiên vì mới đi dự đám cưới của họ cách đây vài năm. Thấy vẻ sửng sốt của tôi, anh ta lại cười vô tư: “Chuyện nhỏ mà anh, không hợp nhau thì giải tán, sống thêm làm gì cho khổ”.

Có lẽ người đàn ông trẻ tuổi này không biết là sự tan vỡ một cuộc hôn nhân không bao giờ là chuyện nhỏ. Nó còn liên quan đến những thành viên mở rộng của gia đình, khiến những người thân của họ cũng đau lòng. Tôi có một ông bạn già chỉ không gặp độ hai tháng mà tóc ông ta đang đen chuyển thành bạc. Hỏi sao tóc bạc nhanh thế? Ông thở dài: “Buồn lắm, mất ngủ triền miên”. Hỏi ra mới biết, ông có hai người con một trai, một gái đều đã xây dựng gia đình, nhưng chưa được ba năm thì cả hai đều đưa nhau ra tòa ly hôn, để lại ba đứa cháu nội và ngoại của ông ngơ ngác.

Ảnh minh họa

Sau khi hôn nhân tan vỡ, nhiều chị em dang dở cuộc đời, việc “đi bước nữa” đối với người phụ nữ nước ta còn gặp rất nhiều trở ngại. Theo một nghiên cứu ở tỉnh Quảng Ninh cách đây sáu năm, tỷ lệ phụ nữ ly hôn chính thức kết hôn lần nữa chỉ chiếm có 17%. Hầu hết họ trở thành bà mẹ đơn thân, nuôi con một mình. Nhìn trên bình diện xã hội, làn sóng ly hôn hiện nay đang gây hệ lụy cho không ít người và đáng thương nhất là những đứa trẻ bỗng nhiên “mất” cha hoặc mẹ.

Một vị thẩm phán từng xử nhiều vụ ly hôn ở Hà Nội cho biết, tỷ lệ những cuộc “ly hôn xanh”, tức là chỉ mới kết hôn độ ba năm trở lại, mà tan vỡ do bi kịch thực sự của gia đình chỉ chiếm không đến 20%. Còn lại là những đôi tan vỡ một cách đáng tiếc, có khi chỉ vì những mâu thuẫn nhỏ nhặt, thậm chí trong cơn tức giận họ thách nhau làm đơn ly hôn. Một anh làm nghề lái ô tô con cho “sếp”, do công ty làm ăn thua lỗ nên thành thất nghiệp. Buổi tối ngồi buồn, anh hay cùng mấy ông bạn đánh cờ đến khuya. Một hôm anh ta về nhà hơi muộn, bấm chuông mãi vợ không chịu mở cửa. Anh ta giận quá đập cửa thình thình, khiến vợ không mở không được. Vừa trông thấy vợ, anh ta thẳng tay tát luôn một cái. Người vợ uất quá, rút điện thoại gọi tắc-xi đưa con về nhà mẹ ruột. Từ hôm đó, hai bên toàn cãi nhau qua điện thoại. Được gần chục hôm thì họ thách nhau làm đơn ly hôn, đưa ra tòa. Tòa hòa giải hai, ba lần nhưng cả hai đều cho là mình đúng, người kia sai, không ai chịu nhường ai. Cuối cùng tòa đành phải xử cho họ thuận tình ly hôn, đứa con ở với mẹ. Bây giờ, nhớ con, cứ buổi chiều là anh chồng lại lảng vảng gần nhà vợ, đứng nấp gốc cây nhìn đứa con từ xa.

Sau nhiều năm làm tư vấn hôn nhân tôi nhận ra, có những đôi ly hôn nhưng trong lòng họ tình yêu không phải là đã hết. Chỉ vì trong lúc “cái tôi” của mỗi người đều quá cao, cho là mình bị xúc phạm, chỉ có ly hôn mới… trừng phạt được đối phương. Trong đa số trường hợp như vậy, nếu họ có những kiến thức cơ bản về kỹ năng hàn gắn hôn nhân hoặc gặp một người hiểu biết, thực lòng giúp đỡ, rất nhiều khả năng sẽ tránh được đổ vỡ.

(Theo Phụ nữ thành phố)